Zakazuj z głową, czyli jak stosować analizę transakcyjną w komunikacji z nastoletnim dzieckiem – scenariusz

Cel ogólny:

• konstruktywna komunikacja z dzieckiem na temat granic i zakazów.

Cele szczegółowe, rodzic:

• zna pojęcia związane z tematyką zajęć,
• rozpoznaje trzy stany ego,
• dokonuje refleksji nad swoim sposobem rozmowy z dzieckiem,
• wybiera komunikację z pozycji Dorosłego,
• rozwija umiejętność pracy w grupie, dyskusji i prezentacji.

Materiały pomocnicze:

Materiał pomocniczy Zakazywanie nie zawsze skuteczne

Materiał pomocniczy Analiza transakcyjna

Karta pracy Jak zakazywać?

Długopisy

Czas trwania: 90 minut

Przygotowanie

Wprowadzenie tematu – prowadzący wita uczestników i głosem nieznoszącym sprzeciwu podaje kilka zasad, które będą obowiązywały podczas spotkania, np. Nie wolno przerywać prowadzącemu, kiedy mówi/Nie wolno rozmawiać z osobami siedzącymi obok bez pozwolenia prowadzącego.

Następnie pyta: Jak państwu się tego słuchało? Jaka była wasza pierwsza myśl/emocja, kiedy podałem te zasady? (np. zdziwienie, niedowierzanie, irytacja, niechęć, złość, chęć wyjścia z zajęć)

Podaje temat warsztatu.

Realizacja

1. Burza mózgów – uczestnicy podają przykłady zakazów, jakie obowiązują ich nastoletnie dzieci (lub jakie chcieliby wprowadzić), np. zakaz wychodzenia z domu po określonej godzinie, zakaz przeklinania, zakaz spotykania się z rówieśnikami, którzy zdaniem rodziców są zdemoralizowani, zakaz grania na komputerze przed odrobieniem lekcji.

2. Dyskusja – rodzice wymieniają się refleksjami i rozwiązaniami, które stosują. Prowadzący lekko steruje dyskusją zadając pytania takie jak:

– Kiedy zakazujecie: przed czy po fakcie?

- Jakim tonem informujecie dzieci o zakazach?

- Jakich słów używacie?

- Czy zawsze jesteście skuteczni? (Ale w pozytywny, konstruktywny sposób, czyli dzieci podporządkowują się, bo zgadzają się z waszym stylem wychowania a nie dlatego że się boją konsekwencji.)

- Z czym jest wam trudno?

3. Pogadanka – prowadzący krótko omawia skuteczność zakazów ze strony rodziców (Materiał pomocniczy Zakazywanie nie zawsze skuteczne).

4. Scenka – prowadzący powtarza część powitalną (Wprowadzenie), tym razem jednak podaje zakazy w konstruktywny, przepojony szacunkiem sposób. Może powiedzieć: Witam wszystkich zebranych. Dziś porozmawiamy o relacji rodzic-dziecko, a dokładniej o zakazach. To temat trudny i wywołujący wiele emocji. Na pewno będzie czas na wymianę poglądów i dyskusję, jednak, aby zachować porządek, chcę wprowadzić pewną zasadę: Kiedy ktoś mówi, nie przerywamy. Proszę o niej pamiętać. Jeśli będziecie państwo chcieli coś dodać, poczekajcie na swoją kolej. W ten sposób unikniemy chaosu. Ta zasada obowiązuje oczywiście także mnie.

Następnie pyta obecnych, jak tym razem odebrali zakaz przerywania. Pyta:

- Co było inaczej? (np. spokojny ton głosu, wyjaśnienie/uzasadnienie, rzeczowość)

Krótko omawia zasady analizy transakcyjnej (Materiał pomocniczy Analiza transakcyjna).

5. Praca w parach – uczestnicy omawiają i uzupełniają Kartę pracy Jak zakazywać?

6. Prezentacja – chętni przedstawiają swoje propozycje, a pozostali obecni mogą je komentować.

Podsumowanie

Refleksja – rodzice mówią, jak skorzystali z warsztatu i jakie zmiany w formułowaniu zakazów wobec dzieci zamierzają wprowadzić. Każdy uczestnik otrzymuje kopię Materiałów pomocniczych Zakazywanie nie zawsze skuteczne oraz Analiza transakcyjna.

Materiał pomocniczy Zakazywanie nie zawsze skuteczne

Zakazywanie jest częścią wychowania, jednak w przypadku nastoletnich dzieci staje się prawdziwą sztuką. Nastolatki niechętnie podporządkowują się zakazom, bo dorastanie to charakteryzuje się ogromną potrzebą swobody i niezależności. Dlatego często stawiają opór autorytetowi rodziców.

Jak reagują?

- Nie stosują się do poleceń.

- Nie słyszą.

- Zapominają.

- Odkładają na później.

- Naginają umowy.

- Interpretują zakazy na swoją korzyść.

- Próbują przekonywać.

- Wdają się w dyskusje/awantury.

- Wyrażają opór na inne sposoby, pozornie nie związane z zakazem, np. sięgają po używki, są agresywne, wagarują, przestają się uczyć, tną się.

Młodzież staje się coraz bardziej odpowiedzialna, jednak proces ten przebiega powoli. Rozmawianie o granicach, normach i obowiązkach jest konieczne, ale sposób prowadzenia rozmowy i postępowania rodziców powinien być inny, dostosowany do wieku oraz stopnia rozwoju emocjonalnego i społecznego dzieci.

Materiał pomocniczy Analiza transakcyjna

Aby zakazy działały skutecznie, warto stosować zasady tzw. analizy transakcyjnej, która dotyczy relacji i komunikacji międzyludzkiej.

Jej twórcą był Eric Berne.

Opisał on trzy stany ego (osobowości): Dorosły, Dziecko i Rodzic. Każdy z nas może porozumiewać się z innymi przyjmując jeden z tych stanów. Robimy to najczęściej nieświadomie, pod wpływem aktualnego samopoczucia, emocji, okoliczności lub otoczenia. Możemy zmieniać swój stan kilkakrotnie w ciągu dnia, a nawet w trakcie tej samej rozmowy.

W różnych sytuacjach reagujemy z pozycji Dziecka, Rodzica lub Dorosłego, niezależnie od tego ile mamy lat.

Dziecko (Ja dziecięce) reaguje spontanicznie i impulsywnie, a więc obraża się, tupie nogą, wybucha złością, kłóci się, wchodzi w konflikty.

Rodzic bywa krytyczny, surowy, karzący, oceniający, nadopiekuńczy.

Dorosły jest obiektywny i neutralny, reaguje spokojnie i z szacunkiem dla rozmówcy, dąży do porozumienia. Jest racjonalny i odpowiedzialny.

W relacji z nastolatkiem warto świadomie wybierać stan Dorosłego i do tego samego zachęcać swoje dziecko. Inne układy (Dziecko-Dziecko lub Rodzic-Dziecko, Dziecko-Rodzic) raczej się nie sprawdzają. To wtedy właśnie pojawiają się nieporozumienia w sprawie granic i zakazów.

Karta pracy Jak zakazywać

(polecenie) Wybierzcie trzy sytuacje z życia, w których czegoś zakazujecie (albo chcielibyście zakazać) swojemu nastoletniemu dziecku. Zastanówcie się, jak przekazać ten zakaz z pozycji Dorosłego. Zapiszcie swoje propozycje w tabeli poniżej.