REKLAMA
Biblioteki publiczne raportują umowy w CRU (Centralnym Rejestrze Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych)
Od 1 lipca 2026 r. biblioteki publiczne – jako samorządowe instytucje kultury należące do sektora finansów publicznych – zostaną objęte nowym obowiązkiem wynikającym z przepisów o finansach publicznych. Będą musiały raportować wszystkie zawierane umowy w Centralnym Rejestrze Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych (CRU). Obowiązek obejmie umowy zawarte w formie pisemnej, elektronicznej, dokumentowej oraz w innych formach szczególnych – niezależnie od ich wartości.
W praktyce oznacza to konieczność dostosowania przez dyrektora biblioteki wewnętrznych procedur – od momentu zawarcia umowy, przez jej rejestrację, aż po bieżącą aktualizację danych w systemie CRU.
Nowy obowiązek wynika z ustawy z 4 grudnia 2025 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Zgodnie z jej przepisami biblioteki publiczne będą zobowiązane do ujawniania informacji o umowach zawartych od 1 lipca 2026 r., bez względu na ich wartość, o ile zostały zawarte w jednej z prawnie dopuszczalnych form.
Centralny Rejestr Umów JSFP będzie prowadzony w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez podmioty podległe Ministrowi Finansów. System ma rozpocząć funkcjonowanie 1 kwietnia 2026 r., czyli trzy miesiące przed wejściem w życie obowiązku raportowania. Ten okres przejściowy ma umożliwić jednostkom sektora finansów publicznych – w tym bibliotekom – odpowiednie przygotowanie organizacyjne i techniczne do realizacji nowego zadania.
Zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych - znamy listę
W dniu 8 lipca 2026 roku dyrektor Biblioteki Narodowej zaakceptował listę preferencji bibliotek uprawnionych do otrzymania dofinansowania w 2026 roku w ramach Programu własnego „Zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych”.
Program Biblioteki Narodowej Zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych jest bezpośrednią kontynuacją i rozwinięciem Kierunku Interwencji 1.1. Zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021–2025, Priorytetu 1. Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa w latach 2016–2020 oraz wcześniejszego programu własnego Biblioteki Narodowej „Zakup nowości wydawniczych do bibliotek”.
Grupą odbiorców docelowych Programu są czytelnicy i użytkownicy bibliotek publicznych, w tym obecnie niekorzystający i nieczytelnicy, którzy w ramach wsparcia będą mogli korzystać z udoskonalonej i poszerzonej oferty bibliotek publicznych obejmującej zarówno aktualizowane w trybie ciągłym i systematycznie uzupełniane o nowości wydawnicze księgozbiory bibliotek, jak i formy zdalnego dostępu, umożliwiające użytkownikom bibliotek dostęp do książek w formatach e-booków i/lub audiobooków i/lub synchrobooków także poza godzinami otwarcia placówek bibliotecznych, przez 24 godziny na dobę i 7 dni w tygodniu. Dywersyfikacja form dostępu do zasobów bibliotek publicznych jest szczególnie istotna dla utrzymania dotychczas korzystających z bibliotek osób pracujących i uczących się oraz przyciągnięcia osób obecnie niekorzystających z bibliotek, w tym nieczytelników.
Dofinansowanie przekazywane będzie beneficjentom w ramach pomocy finansowej w formie dotacji celowej.
W 2026 roku na dofinansowania dla bibliotek publicznych w ramach Programu przeznaczono kwotę 10 mln złotych.
Instytucje, których wnioski zostały rozpatrzone pozytywnie, mogą rozpocząć realizację zadania w części dotyczącej dofinansowania.
W dniu 7 maja 2026 roku zostały zaakceptowane Kryteria i zasady rozdziału dotacji w roku 2026 na zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych. Nabór wniosków trwał od 21 maja do 5 czerwca 2026 roku.
PIP zyskuje nowe uprawnienia – co to oznacza dla bibliotek publicznych
Od 8 lipca 2026 r. wchodzą w życie przepisy wzmacniające kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy. PIP może wykorzystywać nowe uprawnienia m.in. przy ocenie umów cywilnoprawnych zawieranych przez biblioteki publiczne.
Zmiany mogą mieć znaczenie dla bibliotek, które korzystają z umów zlecenia, umów o świadczenie usług oraz innych form współpracy cywilnoprawnej. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których sposób wykonywania zadań może przypominać stosunek pracy.
PIP nowe uprawnienia wykorzysta do oceny formy zatrudnienia
Nowe regulacje mają dać inspektorom pracy większy wpływ na ocenę rodzaju zatrudnienia. Jeżeli podczas kontroli PIP uzna, że dana współpraca ma cechy stosunku pracy, inspektor będzie mógł zobowiązać strony do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. W praktyce dla biblioteki publicznej może to oznaczać konieczność zawarcia umowy o pracę albo zmianę treści i sposobu wykonywania umowy cywilnoprawnej.
Decyzja PIP może określić warunki pracy i wynagrodzenie
Jeżeli zalecenia inspektora nie zostaną wykonane albo zostaną wykonane nieprawidłowo, sprawa może trafić do postępowania administracyjnego. W jego wyniku okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję ustalającą istnienie stosunku pracy.
Decyzja może określać m.in.:
- rodzaj umowy,
- wymiar czasu pracy,
- miejsce wykonywania pracy,
- wysokość wynagrodzenia.
Umowy cywilnoprawne w bibliotece publicznej a ryzyko kontroli PIP
Nowe przepisy oznaczają większe ryzyko dla podmiotów, które stosują umowy cywilnoprawne w warunkach typowych dla etatu. Może to dotyczyć również bibliotek publicznych współpracujących regularnie z osobami wykonującymi zadania pod kierownictwem, w określonym miejscu i czasie.
PIP może oceniać nie tylko samą formę zatrudnienia, lecz także prawidłowość wynagrodzenia. Pod uwagę może być brane minimalne wynagrodzenie, ale również rodzaj pracy, kwalifikacje pracownika oraz realia rynkowe.
Skutki decyzji PIP co do zasady na przyszłość
Decyzja PIP ma co do zasady wywoływać skutki na przyszłość. Przekształcenie umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę z mocą wsteczną nadal będzie możliwe wyłącznie na podstawie prawomocnego wyroku sądu pracy. Taki wyrok może jednak oznaczać obowiązek uregulowania zaległych należności, w tym wynagrodzenia, podatku PIT oraz składek ZUS i zdrowotnych.
Biblioteka publiczna może uporządkować zatrudnienie bez grzywny
Przepisy przewidują także rozwiązanie ochronne. Podmiot, który w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy sam uporządkuje zatrudnienie i zawrze umowę o pracę tam, gdzie jest to wymagane, będzie mógł uniknąć grzywny za zastępowanie etatu umową cywilnoprawną.
Dzień Kota - najważniejsze, aby stworzyć atmosferę ciekawości i zabawy
Niezależne, eleganckie, tajemnicze i… uwielbiane przez czytelników. Koty od wieków inspirują poetów, pisarzy i ilustratorów, a ich obecność w literaturze dziecięcej i dorosłej jest nie do przecenienia. 8 sierpnia, w Międzynarodowy Dzień Kota, biblioteki mają wyjątkową okazję, by zaprosić swoich gości do świata książek, w którym prym wiodą futrzani bohaterowie. Konkursy, wystawy, spotkania z lokalnymi kociarzami czy literackie spacery z kotem w tle – to tylko niektóre pomysły na uczczenie tego dnia w bibliotecznym stylu.
Kończy się nabór nabór do programu grantowego „Czysta Moc Energii”
Do 10 lipca 2026 roku gminne biblioteki publiczne i inne podmioty mogą ubiegać się o dofinansowanie w drugiej edycji programu grantowego „Czysta Moc Energii”. To szansa na pozyskanie 30 000 zł na działania edukacyjne związane z transformacją energetyczną, odnawialnymi źródłami energii, ochroną klimatu oraz przeciwdziałaniem dezinformacji. Łączna pula programu wynosi 300 000 zł. Organizator przyzna 10 grantów, każdy po 30 000 zł.
Co może zyskać biblioteka?
Dofinansowanie pozwala przygotować projekt, który nie tylko przekazuje wiedzę o klimacie i OZE, ale także wzmacnia zaangażowanie mieszkańców. Biblioteka może dzięki temu stać się lokalnym centrum edukacji klimatycznej i miejscem rozmowy o bezpiecznej, nowoczesnej energetyce. Grant można przeznaczyć m.in. na:
- warsztaty i zajęcia o odnawialnych źródłach energii,
- spotkania z ekspertami,
- ścieżki i kąciki edukacyjne,
- kampanie informacyjne,
- lokalne wydarzenia promujące ochronę klimatu,
- projekty wykorzystujące nowoczesne metody edukacji ekologicznej.
Łatwiejsze przygotowanie wniosku
Bibliotekarze mogą skorzystać z bezpłatnego poradnika przygotowanego w ramach serwisu „Dofinansowania dla bibliotek”. Materiał pomaga szybciej zrozumieć zasady naboru, regulamin programu oraz wymagania dotyczące projektu. To praktyczne wsparcie zarówno dla bibliotek, które pierwszy raz starają się o środki zewnętrzne, jak i dla tych, które mają już doświadczenie w grantach. Dzięki poradnikowi łatwiej przygotować kompletny wniosek i zwiększyć szanse na zdobycie dofinansowania.
Kończy się nabór zgłoszeń do programu szkoleniowego "Od Nowa. Praktyki Czytelnicze Seniorów".
Do 15 lipca 2026 r. trwa nabór zgłoszeń do nowego programu szkoleniowego dla bibliotekarzy „Od Nowa. Praktyki Czytelnicze Seniorów”. Organizatorem inicjatywy jest Instytut Książki. Program został dofinansowany ze środków budżetu państwa.
Celem programu jest wspieranie bibliotekarzy w tworzeniu działań czytelniczych i kulturalnych odpowiadających na potrzeby osób starszych. Inicjatywa ma również wzmacniać kompetencje związane z budowaniem relacji i współpracy z lokalną społecznością oraz stworzyć przestrzeń do wymiany doświadczeń.
W ramach programu odbędzie się cykl bezpłatnych spotkań online, łączących wiedzę ekspercką z prezentacją dobrych praktyk wypracowanych przez biblioteki i instytucje kultury z całej Polski.
Program obejmuje webinaria tematyczne oraz warsztaty inspiracyjne. Spotkania będą poświęcone czterem obszarom:
- literaturze, dobrostanowi i nowym praktykom czytelniczym osób w wieku dojrzałym;
- osobom starszym w bibliotece – komunikacji, relacjom i uczestnictwu;
- osobom starszym jako współtwórcom biblioteki – partycypacji, wspólnocie i działaniom społecznym;
- zarządzaniu projektami, partnerstwom, dostępności i rozwojowi działań senioralnych w bibliotece.
Inicjatywa skierowana jest do osób pracujących w bibliotekach publicznych, które chcą wzmacniać obecność osób 60+ w kulturze i życiu społecznym oraz rozwijać ofertę odpowiadającą na potrzeby dojrzałych odbiorców.
W programie mogą uczestniczyć zarówno bibliotekarze mający doświadczenie w pracy z osobami starszymi, jak i ci, którzy dopiero planują rozwijać działania skierowane do tej grupy.
Zajęcia poprowadzą: Iwona Haberny, dr Bartek Lis, dr hab. Anna Urbaniak oraz dr Wanda Matras-Mastalerz. Spotkania odbędą się od września do grudnia 2026 r.
W ramach inicjatywy prowadzone są dwa oddzielne nabory. Aby wziąć udział w webinariach, należy wypełnić formularz zgłoszeniowy dotyczący webinariów. Osoby zainteresowane udziałem w warsztatach powinny wypełnić osobny formularz zgłoszeniowy.
Wchodzą w życie zmiany w narodowym zasobie bibliotecznym
Wchodzi w życie rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 30 czerwca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie narodowego zasobu bibliotecznego (Dz.U. z 2026 r. poz. 903).
Dzień Włóczykija - warto stworzyć własny kapelusz Włóczykija
Włóczykij to przyjaciel Muminków, który pojawia się i znika, gdy tylko poczuje, że czas ruszyć dalej. Chodzi własnymi ścieżkami, nie znosi tłumów ani nadmiaru rzeczy. Z plecakiem i harmonijką wędruje po świecie, szukając piękna, spokoju i sensu. To uosobienie wolnego ducha – i może dlatego tak wielu z nas odnajduje w nim cząstkę siebie.
Dzień Włóczykija w bibliotece to świetna okazja, aby zaprosić czytelników do świata podróży, przygód i literatury. Włóczykij, znany z opowieści o Muminkach Tove Jansson, kojarzy się z wolnością, spokojem, naturą i ciekawością świata. Te wartości można łatwo wykorzystać podczas bibliotecznego wydarzenia.
Dzień Włóczykija w bibliotece – dla kogo?
Wydarzenie można przygotować dla dzieci, młodzieży, rodzin albo dorosłych czytelników. Wszystko zależy od pomysłu bibliotekarzy i potrzeb lokalnej społeczności. Dzień Włóczykija może mieć formę spotkania literackiego, warsztatów plastycznych, gry bibliotecznej albo wspólnego czytania fragmentów książek.
To także dobra okazja, aby pokazać bibliotekę jako miejsce otwarte, twórcze i przyjazne. Czytelnicy mogą nie tylko wypożyczyć książki, ale też wziąć udział w rozmowie, zabawie i wspólnym odkrywaniu literackich światów.
Pomysły na Dzień Włóczykija w bibliotece
Biblioteka publiczna może przygotować prosty program wydarzenia. Dobrym pomysłem będzie wystawa książek o Muminkach, podróżach, przyrodzie i przygodach. Można też zorganizować warsztaty tworzenia mapy wymarzonej wyprawy albo zajęcia plastyczne inspirowane postacią Włóczykija.
W programie mogą znaleźć się także:
· głośne czytanie fragmentów książek Tove Jansson,
· rozmowa o podróżach i przyjaźni,
· biblioteczna gra z zagadkami,
· tworzenie własnego kapelusza Włóczykija,
· wystawa książek o wędrówkach i odkrywaniu świata.
Dlaczego warto zorganizować takie wydarzenie?
Dzień Włóczykija w bibliotece pomaga promować czytelnictwo w lekki i angażujący sposób. Nie wymaga dużego budżetu, a daje wiele możliwości pracy z czytelnikami. Dzięki temu biblioteka może zachęcić uczestników do sięgania po książki, rozmowy o literaturze i częstszych odwiedzin.
To wydarzenie sprawdzi się szczególnie tam, gdzie bibliotekarze chcą połączyć książki z kreatywną aktywnością. Wystarczy kilka dobrych tytułów, ciekawy motyw przewodni i przestrzeń do wspólnej przygody.
Dzień Policjanta
Z okazji Dnia Policjanta warto zaprosić do biblioteki na wyjątkowe spotkanie poświęcone pracy i roli funkcjonariuszy policji w naszym życiu codziennym. To doskonała okazja, by zbliżyć społeczność do osób, które na co dzień dbają o nasze bezpieczeństwo – nie tylko na ulicy, ale i w sieci, w szkole, czy w domu.
Dzień Samotnych
Samotność ma wiele twarzy – czasem cichą i niepozorną, innym razem widoczną w spojrzeniu, geście, codzienności. 27 lipca, w Dniu Samotnych, chcemy w bibliotece powiedzieć głośno: tu zawsze jest ktoś, kto czeka z książką, rozmową lub uśmiechem. Z tej okazji warto zaprosić wszystkich, którzy chcą spędzić ten dzień w ciepłej, przyjaznej atmosferze. Warto zaproponować kawę, wspólne czytanie fragmentów książek o samotności i relacjach, kącik z „listami do nieznajomego” czy wystawę książek, które leczą słowem.
Biblioteka to nie tylko regały – to ludzie. Przyjdź. Usłysz. Daj się zauważyć. Nie musisz być sam.
Dzień Sernika
Kruche, pieczone, na zimno, z rodzynkami albo czekoladą – sernik ma tyle wersji, ilu kucharzy (i smakoszy!). 30 lipca obchodzimy Dzień Sernika – idealny moment, by zajrzeć do naszych książek kucharskich i odkryć nie tylko przepisy na ulubione ciasto, ale też kulinarne historie z całego świata.
Z tej okazji warto zaprosić do biblioteki po:
- książki kucharskie z przepisami tradycyjnymi i nowoczesnymi,
- poradniki kulinarne, które uczą krok po kroku,
- opowieści o kulturze jedzenia i kuchniach regionalnych,
Bo książki – jak sernik – najlepiej smakują, gdy dzieli się je z innymi.
Kontakt
Wiedza i Praktyka Sp. z o.o.
ul. Łotewska 9a
03-918 Warszawa
Ostatnie numery
