Nastolatki i sztuczna inteligencja: nowy ekosystem informacji, nowe ryzyka

Z najnowszego raportu Nastolatki 3.0 (2025) jasno wynika, że młodzi ludzie wchodzą w dorosłość w rzeczywistości, w której narzędzia oparte na sztucznej inteligencji stały się codziennością. Aż 7 na 10 nastolatków regularnie korzysta z AI, najczęściej z takich aplikacji jak ChatGPT (53%), CapCut (25%) czy Character AI (12%). Dla młodych użytkowników sztuczna inteligencja nie jest ciekawostką – stała się narzędziem wspierającym ich w nauce (48%), odrabianiu prac domowych (40%), rozrywce (23%) i po prostu w walce z nudą (21%).

Ten dynamiczny rozwój technologii niesie ze sobą także realne wyzwania. Pomimo powszechnego korzystania z narzędzi AI, 63% nastolatków nie zna pojęcia „deepfake” – jednego z najgroźniejszych zjawisk dezinformacyjnych naszych czasów. Oznacza to, że młodzi użytkownicy coraz częściej wchodzą w świat treści syntetycznych bez podstawowej wiedzy o tym, jak łatwo można zmanipulować obraz, głos czy wizerunek.

Co więcej, dorośli często nie są świadomi skali tego zjawiska. Ponad 40% rodziców uważa, że ich dzieci w ogóle nie korzystają z AI, a kolejne 30% nie potrafi tego ocenić. Powstaje więc rosnąca luka pokoleniowa w rozumieniu i ocenie treści cyfrowych — młodzi intensywnie używają narzędzi AI, a dorośli nie dostrzegają ani potrzeb edukacyjnych, ani potencjalnych zagrożeń.

Zmiana sposobu zdobywania wiedzy jest już faktem. 70% nastolatków wspiera swoją naukę narzędziami AI, co radykalnie przekształca dotychczasowy model edukacji i kompetencji informacyjnych. Jednocześnie obserwujemy spadek popularności klasycznych źródeł wiedzy – Wikipedia spadła z 76% do 23% w latach 2018–2024, Google z 63% do 45%. Jedynym medium utrzymującym stabilną pozycję edukacyjną pozostaje YouTube.

W tym kontekście zdolność rozpoznawania dezinformacji staje się jedną z najważniejszych kompetencji współczesnego nastolatka. Świat, w którym AI potrafi generować realistyczne obrazy, filmy i głosy w kilka sekund, wymaga świadomych odbiorców, a nie jedynie sprawnych użytkowników technologii.

To właśnie tutaj przestrzeń do działania mają szkoły, biblioteki i rodzice — instytucje, które mogą pomóc młodym ludziom nie tylko korzystać z AI, ale także rozumieć jej ograniczenia i zagrożenia.

Korzyści

Z komentarza eksperta nbiblioteka.pl dowiesz się:

• Czym różni się dezinformacja, fake news, misinformation i deepfake – i dlaczego te różnice są kluczowe w pracy biblioteki
• Jak sztuczna inteligencja zmienia sposób tworzenia i rozpowszechniania fałszywych treści
• Jak często nastolatki korzystają z AI i z jakimi zagrożeniami się to wiąże
• Jak rozpoznawać manipulację informacyjną, zanim zostanie ona bezrefleksyjnie udostępniona dalej
• Na jakie sygnały zwracać uwagę w obrazach, filmach, nagraniach głosu i tekstach generowanych przez AI
• Jakie bezpłatne narzędzia biblioteki mogą wykorzystywać do edukacji medialnej i fact-checkingu
• Czym są wirtualni influencerzy i dlaczego stanowią nowe wyzwanie dla wiarygodności treści wizualnych
• Jak biblioteki mogą wzmacniać odporność młodych użytkowników na manipulację informacyjną
• Jak przekształcić bibliotekę w centrum edukacji medialnej w dobie AI